Pracownia Endoskopowa

Kolonoskopia

W celu dokładnego określenia zmian chorobowych w obrębie jelita grubego lub wykluczenia ich istnienia należy wykonać badanie diagnostyczne zwane kolonoskopią.

Zastosowanie techniki endoskopowej najczęściej nie wywołuje dolegliwości bólowych lub są one niewielkie, Endoskopowe badanie jelita daje możliwość oceny zmian chorobowych oraz pobranie wycinków do badania histopatologicznego. Istnieje również możliwość przeprowadzenia zabiegu terapeutycznego i usunięcia stwierdzonej w czasie badania zmiany. Kolonoskopia w większości przypadków nie wymaga znieczulenia ogólnego.

Przeprowadzenie badania:

Badanie wykonuje się po odpowiednim przygotowaniu, polegającym na oczyszczeniu z resztek pokarmowych jelita najczęściej za pomocą doustnie podawanych środków przeczyszczających, wspomaganych przez wlewy lub wlewki doodbytnicze. Przygotowanie rozpoczyna się w przeddzień zabiegu, kiedy chory musi powstrzymać się od jedzenia i picia innych płynów niż służące do oczyszczenia jelita. W rzadkich przypadkach, ze względu na stan ogólny pacjenta uniemożliwiający tego typu przygotowanie, czyszczenie jelita polega na kilkudniowej głodówce, połączonej z licznymi doodbytniczymi wlewami czyszczącymi. Samo badanie wykonywane jest przy zastosowaniu giętkiego kolonoskopu, który wprowadza się przez odbyt do jelita grubego. Zabieg może być okresami bolesny: ewentualny ból trzeba odróżniać od stale występującego wzdęcia wynikającego z podawania powietrza do światła jelita dla jego pełnej oceny) należy zgłosić lekarzowi, a jego stałe utrzymywanie się może być wskazaniem do odstąpienia od dalszej oceny jelita.

Instrument służący do kolonoskopii jest specjalnie dezynfekowany przed każdym badaniem, dlatego też zainfekowanie jest praktycznie niemożliwe. W razie potrzeby pobiera się ze zmian chorobowych wycinki do oceny histopatologicznej. Służą do tego sterylne szczypczyki, co również chroni przed zakażeniem.


Metoda:

W najnowocześniejszym sprzęcie na końcu giętkiego, elastycznego aparatu umieszczona jest mikrokamera o bardzo szerokim polu widzenia (140°), rejestrująca kolorowy obraz, który następnie jest przesyłany do procesora medycznego znajdującego się w zestawie i cyfrowo przetwarzany. Uzyskany obraz jest wyświetlany na wysokiej jakości monitorze. Istnieje możliwość rejestracji obrazu w postaci filmu na nośniku cyfrowym lub wydrukowania wysokiej jakości zdjęcia. W razie potrzeby poprzez kanał biopsyjny w kolonoskopie wprowadza się kleszczyki lub szczoteczkę i pobiera materiał (bezboleśnie) do dalszego badania (histopatologicznego, cytologicznego - pod mikroskopem, mikrobiologicznego). Moment pobierania materiału nie jest odczuwany przez chorego, nieznacznie wydłuża badanie i nie wpływa na jego bezpieczeństwo. Do dziś używane są jeszcze starszej generacji światłowodowe endoskopy giętkie (optyczne).

Cel badania:

  • Diagnostyczny
  • Terapeutyczny (zabiegowy)
  • Profilaktyczny

Wskazania do wykonania kolonoskopii diagnostycznej:

  • Krwawienie z przewodu pokarmowego
  • Niewyjaśniona niedokrwistość
  • Podejrzenie raka jelita grubego
  • Istotna biegunka o niejasnej przyczynie
  • Nieswoiste zapalenia jelita grubego - diagnostyka i nadzór
  • Badania przesiewowe zdrowej populacji w kierunku polipów i wczesnego raka

Jakie objawy powinny skłaniać do wykonania kolonoskopii?

  • krew w stolcu lub krew utajona w kale
  • utrata masy ciała
  • brak apetytu bez uchwytnej przyczyny
  • uporczywe parcie na stolec lub bezwiedne oddawanie stolca
  • bóle w dolnej części brzucha
  • przewlekłe zaparcie
  • przewlekła biegunka
  • zmiana wyglądu stolca (np. wąski stolec – „ołówkowaty")

Wskazania do wykonania kolonoskopii zabiegowej:

  • Usunięcie polipów
  • Hamowanie krwawień z malformacji naczyniowych, owrzodzeń, guzów
  • Usuwanie ciał obcych
  • Poszerzanie zwężeń

Kolonoskopia diagnostyczna:

Badanie ma na celu ocenę morfologiczną powierzchni błony śluzowej jelita grubego. W trakcie badania, po stwierdzeniu zmiany chorobowej, pobiera się kleszczykami materiał do badania histopatologicznego, który następnie jest dalej badany pod mikroskopem. Często w trakcie kolonoskopii stwierdza się obecność polipów.

Polipy jelita grubego:

Polip to stwierdzenie opisowe, oznacza każde uniesienie tkanek ponad powierzchnię błony śluzowej. W jelicie grubym wyróżniamy polipy nowotworowe i nienowotworowe. Mogą być pojedyncze lub mnogie.
Najczęstszym typem polipów u dorosłych są polipy nowotworowe (gruczolaki). Prawdopodobieństwo przemiany rakowej zależy od typu i wielkości gruczolaka (cewkowy, cewkowo-kosmkowy, kosmkowy). Małe gruczolaki złośliwieją rzadko, natomiast wśród polipów o średnicy ponad 2 cm prawie połowa ma cechy raka inwazyjnego. Określenie typu polipa należy do histopatologa (badanie pod mikroskopem). Gruczolaki jelita grubego mogą pojawić się w każdym wieku, ale wyraźny wzrost zapadalności dotyczy osób po 30 roku życia. Najczęstsze umiejscowienie – w odbytnicy i esicy.

Objawy:

  • Małe polipy – brak objawów
  • Większe polipy – głównym objawem jest krwawienie z odbytnicy, rzadziej niedokrwistość, parcie na stolec, domieszka śluzu w kale.
  • Duże guczolaki kosmkowe esicy i odbytnicy (w trakcie badania widoczne jako przysadziste polipy) mogą wywoływać obfitą biegunkę o dużej zawartości elektrolitów z następczą hipokalemią (niski poziom potasu we krwi).

Największe znaczenie w diagnostyce polipów ma badanie kolonoskopowe.


Leczenie:

Lekarz wykonujący badanie nie jest w stanie ocenić złośliwości polipów jedynie na podstawie ich wyglądu zewnętrznego. Stwierdzenie obecności polipa jelita grubego jest wskazaniem do jego usunięcia, konieczne jest przesłanie usuniętego polipa do dalszego badania histopatologicznego. Najczęściej możliwe jest usunięcie miejscowe, nieoperacyjne, (polipektomia endoskopowa) za pomocą pętli diatermicznej lub kleszczyków wprowadzanych do środka jelita przez kanał w kolonoskopię. Endoskopowe usuwanie polipów jest zabiegiem bezbolesnym.

Profilaktyka raka jelita grubego – badania przesiewowe


Kolonoskopia odgrywa niezwykle ważną rolę w profilaktyce, rozpoznawaniu i kontroli pooperacyjnej raka jelita grubego. Cel profilaktyczny jest realizowany poprzez badania przesiewowe (wykonywane u osób zdrowych, bez objawów chorobowych), których główną rolą jest ograniczenie umieralności z powodu nowotworów jelita grubego. Cel ten można osiągnąć przez wykrywanie raka we wczesnych stadiach, poddających się leczeniu oraz przez wykrywanie i leczenie gruczolaków, które są stanem przedrakowym.

Metody stosowane w badaniach przesiewowych:

  • Test na obecność krwi utajonej w kale
  • Sigmoidoskopia (niepełna kolonoskopia z oceną lewej części jelita grubego)
  • Kolonoskopia pełna

Kolonoskopia ma największą czułość i swoistość w rozpoznawaniu nowotworów jelita grubego.